Kształcenie w dziedzinie muzyki i jej kultywowanie w Zbąszyniu rozpoczęło Wiejskie Ognisko Muzyczne, zatwierdzone pismem Ministerstwa Kultury i Sztuki, z dnia 1 lipca 1950 roku. Od września tego roku rozpoczęły działalność klasy: fortepianu, akordeonu, skrzypiec, klasa instrumentów dętych i instrumentów ludowych regionu zbąszyńskiego, ze szczególnym uwzględnieniem nauki gry na kozłach. Szybki rozwój tej placówki spowodował, że Wiejskie Ognisko Muzyczne zostało przekształcone w Miejskie Ognisko Muzyczne. Powstały wtedy zespoły instrumentalne, a przede wszystkim zespoły ludowe, gdyż: “...w pierwszym rzędzie postawiono jako zadanie opiekę nad muzyką ludową regionu zbąszyńskiego, umuzykalnić młodzież Zbąszynia, przygotować instruktorów muzycznych do sąsiednich świetlic i urządzić wieczory muzyczne”.

Dzięki szybkiej i dynamicznej działalności kierownictwa i Rady Pedagogicznej, Miejskie Ognisko Muzyczne zarządzeniem Ministerstwa Kultury i Sztuki zostaje upaństwowione, przyjmując nazwę Państwowe Ognisko Muzyczne w Zbąszyniu. Zespoły Ogniska włączają się aktywnie w upowszechnianie rodzimego folkloru muzycznego. Biorą udział w licznych uroczystościach państwowych, festiwalach, pokazach. Ognisko cieszy się coraz większą popularnością nie tylko w kraju ale i za granicą. Państwowe Ognisko Muzyczne nie mogło sprostać wszystkim zadaniom mającym na celu popularyzację folklory muzycznego regionu zbąszyńskiego, ani zająć się tylko jego propagowaniem.

W takiej sytuacji z inicjatywy dyrekcji Państwowego Ogniska Muzycznego z dniem 12 kwietnia 1959 roku rozpoczyna swoją działalność Stowarzyszenie Muzyków Ludowych. W skład pierwszego zarządu stowarzyszenia weszli: Tomasz Śliwa - przewodniczący, Tomasz Kotkowiak - zastępca przewodniczącego, Henryk Skotarczyk - sekretarz, Stefan Kitta - skarbnik i Antoni Janiszewski - kierownik artystyczny. Siedzibą Stowarzyszenia zostało Państwowe Ognisko Muzyczne, które zarządzeniem Ministra Kultury i sztuki z dnia 31 października 1959 roku przekształcona została na Państwową Szkołę Muzyczną im. St. Moniuszki w Zbąszyniu.

Stowarzyszenie Muzyków Ludowych początkowo działało na podstawie Statutu wciągniętego do rejestru stowarzyszeń i związków w dniu 7 marca 1963 roku, ze zmianami w 1973 roku.

Obecnie Stowarzyszenie działa na podstawie Statutu uchwalonego w 1973 roku. Celem stowarzyszenia jest badanie umiłowania do muzyki ludowej we wszystkich formach, zaznajamianie społeczeństwa z bogactwem folkloru Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej, kultywowanie gry na instrumentach ludowych oraz przenoszenie tradycji w zakresie muzyki ludowej na młodsze pokolenie i nauczanie gry na instrumentach w ośrodkach kultury muzycznej, organizowanych i nadzorowanych przez Stowarzyszenie.

Od początku lat 60 do roku 1973 stowarzyszenie opiekowało się rozrywkowymi zespołami muzycznymi. Prowadziło weryfikację i konkursy zespołów, organizowało narady z ich kierownikami. W 1973 roku patronat nad zespołami muzycznymi przejął Powiatowy Dom Kultury w Nowym Tomyślu.

Główne kierunki działalności Stowarzyszenia to: popularyzacja folkloru regionu zbąszyńskiego, działalność dydaktyczna, prowadzenie dziewczęcej orkiestry dętej “Szałamaje”. Jednak podstawowym celem i zadaniem Stowarzyszenia jest popularyzacja folkloru regionu kozła zbąszyńsko - lubuskiego. Duży nacisk Stowarzyszenie kładzie na kształcenie muzyczne na instrumentach ludowych młodych adeptów tej sztuki. Młode pokolenie kontynuuje więc tradycje swoich pradziadów, dziadów i ojców - piękne tradycje muzyczne naszego regionu. Są w tym duże zasługi Antoniego Janiszewskiego, który jako dyrektor Państwowej Szkoły Muzycznej w Zbąszyniu, wprowadził do programu nauczania jako pierwszy w kraju, klasę instrumentów ludowych. Opracował tabele chwytów dla kozła  weselnego, ślubnego i sierszenek, co umożliwiło połączenie ich z innymi instrumentami muzycznymi. Naukę gry w klasie instrumentów ludowych w szkole muzycznej do roku 1968 prowadził Tomasz Śliwa, któremu za zasługi dla rozwoju polskiej muzyki ludowej, na Walnym Zebraniu Stowarzyszenia Muzyków Ludowych, w dniu 25 marca 1973 roku nadano tytuł członka honorowego.

Celem, jaki przyświeca Stowarzyszeniu w dziedzinie muzyki ludowej jest nie tylko przekazanie młodemu pokoleniu umiejętności gry na instrumentach ludowych, ale także przekazanie tajników produkcji tych niezmiernie skomplikowanych instrumentów. Działalność ta jest szczególnie cenna z uwagi na fakt, że instrumenty te powoli zanikają i brak jest fachowców do ich produkcji. Budową kozła ślubnego i weselnego, sierszenek i mazanek Stowarzyszenie prowadzi za pośrednictwem swoich członków. W tym względzie najwięcej zawdzięcza się Tomaszowi Śliwie. W obecnej chwili budową tych unikalnych instrumentów na terenie gminy Zbąszyń zajmuje się Marek Franciszek Modrzyk.

Od roku 1973 Stowarzyszenie jest współorganizatorem “Biesiad Koźlarskich”, które początkowo odbywały się w Nądni k/Zbąszynia a obecnie w samym Zbąszyniu. W roku 1999 obchodzono jubileusz 25 lecia istnienia tej cieszącej się sporym zainteresowaniem imprezy. Zadaniem “Biesiad Koźlarskich” jest zgromadzenie możliwie wszystkich kapel koźlarskich by wspólnie pomuzykować, wymienić uwagi, pielęgnować najlepsze tradycje muzyki koźlarskiej. Impreza ta  jest także podtrzymywaniem więzi, jakie łączą wszystkich muzyków ludowych.

Stowarzyszenie Muzyków Ludowych w latach 1950 - 1977 prowadziło ognisko muzyczne w dziesięciu miastach (Babimost, Grodzisk Wlkp., Lwówek, Międzychód, Nowy Tomyśl, Opalenica, Sulechów, Trzciel, Wolsztyn i Zbąszyń) i w sześciu wioskach (Boruja Kościelna, Brody, Kuślin, Łomnica, Śliwno i Wąsowo). Działalność tych ognisk stworzyła swoim słuchaczom możliwość wypełnienia w atrakcyjny sposób wolnego czasu i niewątpliwie poszerzyła zakres wychowania muzycznego.

Wszystkie inicjatywy podejmowane przez Stowarzyszenie służyły i nadal służą utrzymaniu folkloru muzycznego Regionu Kozła, a zapał i zaangażowanie działaczy Stowarzyszenia sprawiają, że rezultaty pracy są coraz lepsze. Gdy dołączymy do tego doświadczenie z lat poprzednich, liczbę członków Stowarzyszenia, która na dzisiaj wynosi około 50 osób oraz różne formy upowszechniania muzyki ludowej, możemy być pewni, że dźwięki kozła będą jeszcze długo rozbrzmiewać.   

Opracowano na podstawie pracy magisterskiej Małgorzaty Sroki “Działalność Stowarzyszenia Muzyków Ludowych w Zbąszyniu w latach 1950 - 1978”.